تفسير : از اين آيه به بعد قسمتهاى مختلفى از سرنوشت شومى كه در انتظار افترا گويان و تكذيبكنندگان آيات خدا است ، بيان شده ، نخست به چگونگى حال آنها به هنگام مرگ اشاره كرده مىگويد : « چه كسى ستمكارتر است از آنها كه بر خدا دروغ مىبندند و يا آيات او را تكذيب مىكنند » ؟ ! ( * ( فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّه كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِآياتِه ) * ) . همانطور كه در سوره انعام ذيل آيه 21 اشاره كرده‌ايم ، در چندين آيه از قرآن با تعبيرهاى مختلفى ، « ستمكارترين مردم » معرفى شده‌اند ، ولى صفاتى كه براى آنها بيان شده همه به يك ريشه باز مىگردد و آن شرك و بتپرستى و تكذيب آيات پروردگار است ، در آيه مورد بحث ، علاوه بر تكذيب آيات الهى ، تهمت و افتراء بر خدا به عنوان صفت بارز آنان ، ذكر شده است . با توجه به اينكه از ديدگاه قرآن ، ريشه تمام بدبختيها شرك ، و سرمايه همه سعادتها توحيد است ، روشن مىشود كه چرا اين افراد گمراه و گمراه كننده ، ستمكارترين مردمند ، اينها هم به خويشتن ظلم مىكنند ، هم به جامعه اى كه به آن تعلق دارند ، بذر نفاق و پراكندگى را در همه جا مىپاشند و مانع بزرگى بر سر راه وحدت صفوف و پيشرفتها و اصلاحات واقعى هستند ( 1 ) . سپس وضع آنها را به هنگام مرگ چنين توصيف مىكند « آنان چند روزى بهره خود را از آنچه برايشان مقدر شده است مىبرند و از نعمتهاى مختلف سهم خود را مىگيرند ، تا پيمانه عمرشان لبريز گردد و به اجل نهايى برسد ، در اين هنگام فرشتگان ما كه مامور گرفتن ارواحند به سراغ آنها مىآيند » ( * ( أُولئِكَ يَنالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتابِ حَتَّى إِذا جاءَتْهُمْ رُسُلُنا يَتَوَفَّوْنَهُمْ ) * ) .

--> ( 1 ) براى توضيح بيشتر به جلد پنجم تفسير نمونه صفحه 183 مراجعه فرمائيد .